Không có tiền là một vấn đề lớn, dù Fikvina là một tác gia có thu nhập không hề thấp, cũng không đủ sức giải quyết vấn đề kinh phí cho trường học.
Quyên tiền ư? Nghiên cứu nguyên nhân thành lập các trường học dân tộc Hungary sẽ rõ, bây giờ muốn quyên góp kinh phí là điều không thể.
Việc này liên quan đến cuộc đại cách mạng năm 1848. Những người chủ trương mạnh mẽ việc sử dụng phổ biến chữ viết tiếng Hungary phần lớn đều thuộc phe cách mạng. Hầu hết bọn họ đều đã qua đời, hoặc đang cống hiến cho sự nghiệp đường sắt của Áo.
Những người may mắn sống sót phần lớn thuộc phái ôn hòa. Họ thường cẩn trọng, dè dặt, hơn nữa số lượng không nhiều, không đủ sức gánh vác khoản chi tiêu này.
Chữ viết tiếng Hungary, trải qua mười thế kỷ diễn biến mới thành hình. Khởi nguyên từ rất sớm, vào thế kỷ thứ 9. Đến thời Trung Cổ đã có tám trăm từ vựng, chủ yếu đến từ tiếng Đột Quyết, hệ Kavkaz, cùng với các ngôn ngữ Roman, Slavic, và vay mượn không ít từ tiếng Đức.
Năm 1836, Hungary phát động cuộc cách mạng ngôn ngữ chữ viết. Chữ viết tiếng Hungary đời sau về cơ bản đều hình thành vào thời điểm này. Năm 1844, tiếng Hungary trở thành ngôn ngữ pháp định của Hungary.
Quý tộc Hungary phần lớn đến từ vùng Germany. Trong số đó, không ít người biết tiếng Hungary, nhưng số người học chữ viết Hungary lại rất ít. Tiếng Hungary chủ yếu lưu thông trong tầng lớp dân chúng thấp kém.
Trong bối cảnh đó, István Széchenyi thành lập trường học dân tộc Hungary, nhằm phổ biến ngôn ngữ và chữ viết Hungary trong tầng lớp trung thượng lưu.
Nếu lịch sử không thay đổi, loại trường học này sẽ mọc lên như nấm ở Hungary, đặt nền móng vững chắc cho văn hóa dân tộc Hungary sau này.
Đây cũng là một trong những lý do khiến István Széchenyi được hậu thế tôn vinh là "Người Hungary vĩ đại nhất".
Trên thực tế, ông còn có rất nhiều đóng góp cho Hungary, ví dụ như: thành lập viện khoa học, thành lập câu lạc bộ quý tộc, thúc đẩy giải phóng nô lệ...
Nhưng lịch sử không có chữ "nếu như". Dưới hiệu ứng cánh bướm của Franz, người theo chủ nghĩa dân tộc Hungary vĩ đại này đã sớm qua đời.
Tan đàn xẻ nghé, không có người lãnh đạo này, những người theo chủ nghĩa dân tộc còn lại trở nên chia rẽ. Thêm vào đó là sự chèn ép của chính phủ Áo, rất nhiều kẻ cơ hội đã rút lui khỏi phong trào dân tộc.
Theo sự thay đổi của tình hình xã hội, quý tộc và các nhà tư bản không muốn cho con cái tiếp tục học tiếng Hungary nữa. Họ lo lắng việc học này sẽ làm giảm cơ hội vào đại học của thế hệ sau. Tiền quyên góp tự nhiên cũng không thể có.
Không có sự ủng hộ của các nhà tài trợ, những trường học này tự nhiên rơi vào cảnh khốn đốn, buộc phải chấp nhận sự quản lý của Bộ Giáo dục Áo.
Perth, thành phố từng huy hoàng nhất của Hungary, giờ đã suy tàn. Do cân nhắc về chính trị, sau chiến tranh, chính phủ Áo không chỉ tiền xây dựng lại Budapest, nay lại bị chia cắt thành hai thành phố.
Câu lạc bộ quý tộc náo nhiệt ngày xưa, giờ cũng trở nên vắng vẻ. Bước vào cổng, nhìn bên trong lưa thưa vài người quen, còn lại phần lớn là những gương mặt lạ. Lòng nhiệt huyết ban đầu của Fikvina đã nguội lạnh.
Đã ba năm trôi qua, nơi này vẫn chưa thể khôi phục như cũ. Từng là thủ đô của Hungary, giới quý tộc địa phương bị tổn thương nặng nề, rất nhiều gia tộc cổ xưa đã tan thành mây khói.
Hôm nay có thể tụ tập được nhiều người như vậy, có lẽ là do danh nhân Hungary Liszt đến biểu diễn, mọi người đến vì danh tiếng của ông.
Dù có không ít người, nhưng số người chịu quyên tiền cho trường học dân tộc lại chẳng được mấy. Nếu là người cùng chí hướng, Fikvina hẳn đã biết, dù sao giới ôn hòa dân tộc chủ nghĩa cũng không lớn.
Cuộc sống xa hoa, phù phiếm vẫn tiếp diễn, phẳng phất như chưa có chuyện gì xảy ra. Cuối cùng Fikvina vẫn không mở lời, lòng tự trọng của người cầm bút không cho phép anh cúi đầu khom lưng.
Chính phủ xác lập tiếng Áo là ngôn ngữ thông dụng, tuyên bố bãi bỏ các tờ báo tiếng địa phương, những người này không có bất kỳ phản ứng nào; việc bãi bỏ giáo dục tiếng địa phương ở trường học cũng không khiến họ mảy may xúc động.
Không biết từ lúc nào, Fikvina cũng chấp nhận cách gọi "tiếng địa phương".
Nói là tiếng địa phương cũng không sai, tiếng Hungary chủ yếu tập trung ở vùng Hungary, toàn bộ đế quốc Áo cũng không có đến một phần năm người sử dụng.
Một người đàn ông trung niên ăn mặc bảnh bao tiến đến, chào hỏi: "Fikvina, làm một ly nhé!"
Fikvina giơ ly rượu trong tay, cụng ly với người đàn ông trung niên, sau đó nhấp một ngụm một cách lịch lãm, nói: "Hanks, lâu rồi không gặp, dạo này bận gì vậy?"
Hanks mỉm cười nói: "Đúng là có chút ngày không gặp. Gần đây đang kinh doanh đồ phụ tùng. Đây cũng chẳng phải bí mật gì, chính phủ Vienna cố ý ra tay với đế quốc Ottoman, đang dự trữ vật liệu chiến lược, tôi tiện thể kiếm chút cháo.
Còn cậu thì sao? Sao trông ủ rũ thế, vẫn khổ sở vì cái tờ báo nhỏ kia à?
Đừng nghĩ nhiều thế, đây là quyết định của quốc hội, không thể thay đổi được đâu, nghe nói là để thúc đẩy quá trình Áo nhất thể hóa."
Fikvina lắc đầu nói: "Tờ báo nửa sống nửa chết của tôi, cậu cũng biết rồi đấy, căn bản chẳng kiếm được tiền gì, đóng cửa cũng chẳng sao.
Nhưng cứ tiếp tục thế này, văn hóa dân tộc Hungary của chúng ta sẽ tiêu đời. Báo chí, sách vở bị cấm, thành Perth chỉ còn sót lại một trường học dân tộc, giờ cũng hủy bỏ tiếng Hungary.
Tôi thật lo lắng..."
Hanks lập tức biến sắc mặt nói: "Thôi đi, vấn đề này đến đây chấm dứt. Thống nhất ngôn ngữ chữ viết là xu thế tất yếu, cậu đừng nghĩ những chuyện vớ vẩn đó nữa.
Nghĩ mà xem, trước đây chỉ riêng vùng Hungary đã có mười lăm loại ngôn ngữ chữ viết chính, năm xưa cậu còn cổ xúy việc thống nhất ngôn ngữ chữ viết, giờ thì không được?
Cậu đang không đặt mình vào đúng vị trí rồi, thống nhất ngôn ngữ chữ viết là tốt nhất, chúng ta còn có thể tiết kiệm được một khoản lớn chi phí dịch thuật, đây là chuyện lợi nước lợi dân."
Fikvina có chút dở khóc dỡ cười, hóa ra là bị giáo huấn. Anh hối hận vì đã tâm sự với người bạn cũ này, giờ người bạn này đã thay đổi rồi, nhà tư bản luôn chỉ biết trục lợi.
Ban đầu những người này là những người phản đối chính phủ Áo nhất, giờ họ lại trở thành những người ủng hộ chính phủ Áo nhất. Thế sự vô thường, chỉ có lợi ích là vĩnh hằng.
Sau khi thống nhất vào Áo, dù là thị trường, hay tốc độ phát triển kinh tế, tiềm năng, cũng vượt xa Hungary trước đây.
Đối với các nhà tư bản mà nói, nước Áo lúc này không nghi ngờ gì là thời đại tốt đẹp nhất. Chỉ cần đầu óc không có vấn đề, đầu tư vào ngành nghề nào gần như cũng có thể kiếm được tiền.
Cụm từ "kinh tế quá nóng" chưa ai từng nghe nói đến. Họ chỉ cho rằng chính phủ Áo đang dọn dẹp những chướng ngại vật cho sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, kinh tế tự nhiên sẽ tăng trưởng.
Từ góc độ kinh tế thị trường tự do mà nói, cách nói này cũng không sai. Lượng lớn vốn đầu tư từ bên ngoài tràn vào cũng là do thị trường quyết định, yếu tố chính sách của chính phủ chỉ chiếm một phần nhỏ.
"Thôi được rồi, coi như tôi chưa nói gì, uống rượu!" Fikvina bất đắc dĩ nói.
Không thể thay đổi xã hội, vậy thì chỉ có thể thích ứng với xã hội. Sâu thẳm trong lòng anh, chẳng phải anh cũng công nhận điều này sao?
Vương triều Habsburg thống trị Hungary đâu phải ngày một ngày hai, mọi người cũng đã sớm quen với việc là một phần của nước Áo.
Độc lập ư? Suy cho cùng cũng chỉ là trò hề kéo dài vài tháng, đổi lại mấy trăm ngàn người thương vong, gần triệu người không nhà để về, giới quý tộc vùng Hungary trực tiếp giảm một nửa quân số.
Tổn thất quá lớn, những người sống sót sau cuộc chiến giờ nghe đến cách mạng đã biến sắc. Việc xây dựng đội quân đường sắt kia đến từ đâu, đâu phải là bí mật gì, trong đó vùng Hungary đóng góp ít nhất hai trăm ngàn người.
Những ví dụ sống sờ sờ đó đã cho mọi người thấy cái giá phải trả cho việc nổi dậy là rất lớn. Không có sự ủng hộ của các tập đoàn lợi ích, những người được gọi là đảng cách mạng ở Hungary không có không gian sinh tồn.
Từ trên xuống dưới các giai tầng xã hội ở Hungary đều hận thấu xương bọn họ.
Trong mắt tầng lớp dân chúng thấp kém, chính những kẻ loạn đảng này đã bóc lột, chèn ép họ đến kiệt quệ. Bởi vì hoàng đế cấm họ chèn ép bóc lột, nên họ mới phát động phản loạn.
Bằng chứng là: sau khi loạn đảng bị trấn áp, cuộc sống của mọi người tốt hơn rất nhiều. Nông nô được tự do, công nhân có luật bảo vệ lao động, những thứ thuế má nặng nề bị quét sạch.
Dĩ nhiên đây là kết quả tuyên truyền của chính phủ Áo. Tầng lớp dân chúng thấp kém không quan tâm nhiều đến vậy, những đạo lý cao siêu họ không hiểu, nhưng những gì bày ra trước mắt thì họ tin.
Những quý tộc may mắn sống sót không dám đắc tội với chính phủ, dưới sự dẫn dắt của những người có tâm, giờ cách nói phổ biến nhất là: nếu không phải đảng cách mạng phản loạn, họ đã không mất đất đai và đặc quyền.
Dù có tin hay không, họ cũng không thể làm gì được chính phủ, chỉ có thể dùng chiêu dời hận. Trong lòng nghĩ gì không ai biết, nhưng ngoài miệng đã đổ hết trách nhiệm lên đầu loạn đảng.
Những thị dân bị thiệt hại nặng nề thì càng không cần phải nói, họ đã đích thân cảm nhận được sự đáng sợ của đám quân cách mạng ô hợp. Có nỗi đau thấu xương, tự nhiên thù địch đảng cách mạng.
Sự hằn thù này sẽ dần biến mất theo thời gian, nhưng thế hệ này thì không thể nào. Người ta sẽ tin vào những gì mình tận mắt chứng kiến, đích thân trải qua, quan niệm đó đã khắc sâu trong xương tủy.
Hoàn cảnh lớn có thể ảnh hưởng rất lớn đến con người, Fikvina, một người thuộc phái ôn hòa, bắt đầu có sự thay đổi.
Trong thời đại tư tưởng hỗn loạn, một khi nảy sinh nghi ngờ về những lý tưởng trước đây, thì sự thay đổi sẽ không còn xa nữa.
Tự nhận là đã thuyết phục được bạn tốt, Hanks vui vẻ nói: "Tốt, uống rượu!"
Sau khi uống một ngụm rượu, anh lại bổ sung: "Nếu cậu muốn phát hành báo trở lại, cũng không phải là không được. Chỉ cần đến cục Thông tin làm hồ sơ, đổi sang tiếng Áo là được rồi."
Fikvina gật đầu. Tờ báo dù nửa sống nửa chết, đó cũng là biểu hiện cho địa vị của anh, có thể giữ được thì dĩ nhiên là tốt nhất, lý tưởng luôn phải thỏa hiệp với thực tế.