Bán đảo Balkan đối mặt nguy cơ người tị nạn, nhưng không mấy ai bên ngoài để ý. Dù có một vài tờ báo đưa tin, thì cũng chỉ sơ lược.
"Việc không liên quan đến mình, treo cao lên." Câu nói này đúng trong mọi xã hội. Vào thời điểm đó, hình ảnh người Ottoman trong mắt người châu Âu không mấy tốt đẹp.
Họ gần như bị coi là đại diện cho sự man rợ, lại là dân ngoại đạo, không được hưởng nhân quyền.
Dĩ nhiên, đại đa số người cũng chẳng quan tâm. Bụng còn chưa no, ai hơi đâu mà lo cho người Ottoman sống chết?
Không ai chú ý đến thì Franz càng mừng. Cái kiểu "bạch tả" đứng ngoài nói đạo lý mà chẳng thấy đau lưng của đời sau, giờ vẫn còn ở giai đoạn sơ khai, lời nói chẳng có trọng lượng.
Mọi ánh mắt đều đổ dồn về Constantinople và bán đảo Crimea. Chiến tranh Cận Đông đến giờ phút này, hai bên giao chiến đã bắt đầu chạy đua tốc độ.
Nếu người Nga chiếm được Constantinople trước, họ sẽ giành lợi thế chiến lược, cắt đứt eo biển Bosphorus. Anh và Pháp, ngoài thỏa hiệp, chỉ còn cách liều sống chết với họ ở bán đảo Balkan.
Ngược lại, nếu Anh và Pháp chiếm được bán đảo Crimea trước, họ sẽ nắm giữ ưu thế chiến lược, có thể phá hủy ngành đóng tàu của Nga ở Biển Đen, và không cần thiết phải tiếp tục chiến dịch Constantinople.
Đừng tưởng hạm đội Biển Đen tan tành thì người Nga không còn khả năng phản công. Thời đó, đóng tàu chiến buồm không quá khó. Các xưởng đóng tàu của Nga ở biển Azov vẫn hoạt động.
Sau khi nếm trái đắng, người Nga cũng cho kiểm tu các pháo đài ven biển Đen. Dù đám quan lại Sa hoàng có vô năng đến đâu, cũng biết không thể tiếp tục bị động chịu trận.
Các bến cảng quân sự trọng yếu đã được bố trí lại pháo đài. Hải quân Anh và Pháp đâu có ngu, chẳng dại gì lấy tàu chiến chọi pháo bờ.
Theo kế hoạch của St. Petersburg, chỉ cần Constantinople thất thủ, hạm đội Anh Pháp tiến vào Biển Đen sẽ thành bèo dạt mây trôi, dần dần cũng bị nghiền nát.
Sevastopol sắp sụp đổ, Constantinople cũng nguy cơ. Thời khắc quyết định số phận hai bên đã đến.
Lịch sử thay đổi, nhờ Áo hỗ trợ, người Nga bộc phát sức chiến đấu mạnh mẽ hơn. Nicholas I đích thân ra tay, trảm mấy tên quan hậu cần, quân Nga ở bán đảo Crimea cuối cùng cũng được đổi trang bị.
Tuy nhiên, việc tiếp tế trở nên khó khăn hơn. Vũ khí càng hiện đại, áp lực hậu cần càng lớn. Với người Nga vốn quen vận chuyển bằng xe bò, đây là một thách thức lớn.
Vienna.
Franz đang xem bản đồ châu Phi. Mở rộng thuộc địa không phải chuyện muốn là được. Nơi có chủ không thể đụng vào. Hiện tại, Áo chưa thích hợp để gây xung đột lớn với các đế quốc thực dân lâu đời.
Tiếp theo, nơi nghèo nàn, không tài nguyên, không tiềm năng phát triển, Franz cũng không định nhúng tay. Thực dân cũng cần tính toán chi phí, làm ăn thua lỗ thì không thể kéo dài.
Cuối cùng, không nên chọc vào những thổ dân hùng mạnh. Vạn nhất ra quân bất lợi, chưa bắt được gì đã mất mặt thì toi.
Loại bỏ ba yếu tố này, số lựa chọn còn lại không nhiều.
Gần nhất là tấn công đế quốc Ottoman: Tunisia, Libya, Ai Cập đều là lựa chọn gần. Suy nghĩ một hồi, Franz không chút do dự gạch bỏ cả ba.
Thời cơ chưa đến. Hiện tại, người Ottoman vẫn là đồng minh của Anh và Pháp. Ra tay vội vàng sẽ khiến Anh Pháp can thiệp, Áo sẽ thành kẻ đổ vỏ, cuối cùng chẳng được gì.
Nam Phi có giá trị nhất, vùng ven biển Haiti đã rơi vào tay người Anh, Algeria là miếng thịt trong chén của Pháp, Morocco thì bị Anh, Pháp và Tây Ban Nha dòm ngó.
Franz bất lực nhận ra chỗ tốt đều là của người ta. Morocco vẫn chưa bị xâu xé, nhúng tay vào chia một phần còn được, dĩ nhiên phải chọn đúng thời điểm.
Thời này, gần như không có vùng đất nào chưa bị cường quốc để mắt tới. Bị để mắt thì không sao, miễn là chưa bị nuốt trọn, ai có thủ đoạn thì cứ việc.
Danh sách sơ bộ được lập ra: Guinea, Bờ Biển Ngà, Nigeria, Benin, Togo, Gabon, Congo, Namibia, Kenya, Tanzania, Somalia, Zanzibar, Madagascar...
Đất liền không nằm trong phạm vi cân nhắc, các khu vực xa xôi hơn châu Phi cũng không có trong kế hoạch. Franz rất nghi ngờ năng lực viễn dương của hải quân Áo.
Franz hỏi: "Kế hoạch không theo kịp sự thay đổi. Làn sóng người tị nạn ở bán đảo Balkan là một rắc rối, nhưng cũng là cơ hội. Đụng phải rồi thì không thể lãng phí.
Việc đưa dân từ trong nước sang châu Phi là rất khó. Nhìn các nước Anh, Pháp mà xem, dân chúng thà sang tận châu Mỹ, chứ không muốn đến châu Phi gần ngay gang tấc.
Người tị nạn ở bán đảo Balkan tố chất không có gì đặc biệt, nhưng dù tệ hơn nữa cũng mạnh hơn thổ dân. Có sẵn nhân lực khai hoang thuộc địa giai đoạn đầu, kế hoạch thực dân của chúng ta cần phải bắt đầu sớm.
Đây là bản đồ châu Phi. Những vùng không đánh dấu đều là đất vô chủ. Mọi người nghĩ xem, chúng ta nên bắt đầu từ đâu?"
Tài nguyên khoáng sản, thời này vẫn còn là ẩn số. Quân thực dân châu Âu chưa có khả năng thăm dò. Vì vậy, cách đánh giá bây giờ rất sơ khai.
Chỉ dựa vào mức độ khai phá, xem vùng đó có giàu có hay không, thực dân có kiếm lời được không. Chính phủ Áo còn cân nhắc thêm, xem có phù hợp phát triển nông nghiệp, có nuôi sống được đám dân di cư hay không.
Thủ tướng Felix phân tích: "Bệ hạ, có thể cân nhắc Guinea. Vùng đồng bằng ven biển dễ kiểm soát, nguồn nước dồi dào, thích hợp phát triển nông nghiệp, xây dựng các tiền đồn thực dân mới nổi.
Về khoảng cách, nơi này cũng gần nhất. Hiện tại, đối thủ cạnh tranh không nhiều, chỉ có Pháp ký vài hiệp ước với mấy tù trưởng, ảnh hưởng không lớn.
Nigeria cũng không tệ, điều kiện tự nhiên ưu việt, giá trị kinh tế tương đối cao. Nhưng thổ dân ở đó khá mạnh, người Anh cũng đã xâm nhập.
Tiếp đến là khu vực Congo, có đường thủy để xâm nhập đất liền, kiểm soát tương đối dễ. Sản vật ở đó cũng không tệ, thực dân ở đó sẽ không lỗ vốn.
Giai đoạn hiện tại, ba nơi này là phù hợp nhất. Không thể đảm bảo chắc chắn thu được bao nhiêu lợi nhuận, nhưng ít nhất trong vòng năm năm, cả ba nơi đều có thể thu chi cân bằng.
Thêm số dân di cư từ bán đảo Balkan, kinh doanh mười mấy năm, tại chỗ cũng có thể hình thành một cái chợ nhỏ, có lợi cho ngành công nghiệp trong nước."
Các khu vực khác tạm thời để sau. Thực dân cũng phải tính toán chi phí, đương nhiên phải chọn nơi có lợi nhuận cao nhất.
Vị tí chiến lược, tiềm năng phát triển, không nằm trong phạm vi cân nhắc của mọi người. Bây giờ, thuộc địa nào kiếm được tiền, đó là thuộc địa tốt.
Vấn đề tương lai, đến lúc đó tính sau. Mọi người đều là người thực dụng, thuộc địa đâu phải bản thổ, đừng mong ai nghĩ xa xôi.
Hoạt động thực dân là một khoản đầu tư dài hạn, thu hồi chi phí sớm, thực hiện lợi nhuận mới là điều quân thực dân theo đuổi.
Dĩ nhiên, cũng có thuộc địa không kiếm được tiền. Với một quốc gia, không thể chỉ tính toán chi phí hành chính.
Nếu thị trường thuộc địa có thể thúc đẩy ngành thương mại trong nước phát triển, hoặc bù đắp một số tài nguyên thiếu hụt, thì việc chịu lỗ cũng có thể chấp nhận.
Trong lịch sử, người Đức là bài học ngược. Chiếm lĩnh diện tích thuộc địa không nhỏ, nhưng khai thác hạn chế. Đến năm 1914, số dân Đức di cư đến châu Phi chỉ có hai mươi ngàn người.
Việc kinh doanh thuộc địa của Đức luôn trong tình trạng thua lỗ. Các thuộc địa rộng lớn không đóng góp nhiều cho sự phát triển của ngành thương mại trong nước, chỉ chiếm 0.5% trong ngoại thương.
Franz dĩ nhiên phải rút kinh nghiệm. Đầu tiên là phải kiểm soát chi phí thực dân. Mô hình quản lý trong nước rõ ràng là không thể áp dụng.
Metternich đề nghị: "Bệ hạ, chúng ta mới bắt đầu thực dân hải ngoại, chỉ có thể thành công, không được thất bại. Bây giờ không thích hợp mạo hiểm.
Trước mắt cứ ra tay ở Guinea và Congo. Đối thủ cạnh tranh ở hai nơi này không mạnh. Chỉ cần chúng ta đủ nhanh, tạo thành sự đã rồi là được."
Thuộc địa không giống bản thổ. Mục tiêu mà Áo nhắm đến, hiện tại xem ra chỉ có chút giá trị, nhưng giá trị không cao.
Chiến tranh Cận Đông đang ở thời khắc then chốt, sự chú ý của mọi người đều bị thu hút, đây là cơ hội tốt để hành động.
Thời này, mở rộng thuộc địa ở châu Phi là nguy hiểm và cơ hội cùng tồn tại. Anh và Pháp sẽ không vì hai miếng gân gà mà gây chiến.
Đúng là gân gà. Trong tay Anh và Pháp có quá nhiều vùng đất thích hợp sản xuất nông nghiệp. Mục tiêu trước mắt của Áo chưa thấy có gì đặc biệt.
Quan trọng hơn là hai địa phương này không có thế lực thống nhất lớn. Vương quốc Congo đã suy tàn từ lâu, không đủ sức ngăn cản Áo.
So sánh ra, Nigeria không phải trái hồng mềm, ít nhất nhìn qua có chút thực lực. Đế quốc Eulani cai trị nơi này vẫn còn dư lực phát động thánh chiến.
Dĩ nhiên, không phải là Áo không chiếm được nơi này, chủ yếu là vấn đề bỏ ra và thu về. Đế quốc Fulani dù thế nào đi nữa, cũng không thay đổi được việc họ chỉ là một nước nông nghiệp với vài triệu dân.
Châu Phi đời sau là quốc gia đông dân nhất, bây giờ còn chưa thành hình. Toàn bộ châu Phi chỉ có hơn hai mươi triệu dân, phân bố trên diện tích hơn ba mươi triệu km vuông, đất rộng người thưa đến tuyệt vọng.
Đây cũng là lý do Metternich phản đối ra tay vội vàng. Tín ngưỡng tôn giáo cũng rất cuồng tín, một khi bị kích động, cũng đủ khiến Áo mệt mỏi.
Thêm vào đó, đất rộng người thưa, nếu những phần tử cuồng tín này làm loạn, cũng khiến người ta đau đầu. Bom liều chết tuy chưa ra đời, nhưng tấn công tự sát đã xuất hiện.
Chẳng lẽ vì giữ gìn thuộc địa, Áo phải phái mấy trăm ngàn quân đi tiêu diệt đám tép riu này? Chỉ phí mới là cốt lõi của đế quốc thực dân. Không kiểm soát được chỉ phí, đế quốc thực dân sẽ sụp đổ không xa.
Không do dự lâu, Franz quyết định: "Trước hết chiếm hai nơi này, để chúng ta thực hiện bước đầu tiên trong việc thực dân hải ngoại!
Bộ Tổng tham mưu lập tức bắt đầu lên kế hoạch quân sự. Lần này, lục quân và hải quân phải phối hợp hành động. Đừng để xảy ra chuyện cười, đến lúc đó mặt mũi mọi người khó coi."
Nguyên soái Radetzky đáp: "Vâng, bệ hạ!"
Rõ ràng, lời của Franz có ý cảnh cáo. Chuyện người tị nạn ở Balkan chưa qua, chưa truy cứu trách nhiệm của Bộ Tổng tham mưu chỉ là vì sự ổn định của chính phủ, không có nghĩa là sẽ bỏ qua.
Nếu lần này làm tốt, coi như lấy công chuộc tội. Nếu xây ra vấn đề, dù là nguyên soái Radetzky, cũng không tránh khỏi phải muối mặt.